अच्युताष्टकम्

अच्युताष्टकम् हिन्दू धर्ममा एक अत्यन्तै पूजनीय भक्तिपूर्ण काव्य हो, जसको रचना परम्परागत रूपमा आठौँ शताब्दीका प्रसिद्ध दार्शनिक र धर्मशास्त्री आदि शङ्कराचार्यद्वारा गरिएको मानिन्छ। यसको नाम भगवान् विष्णुको एक नाम अच्युत (जसको अर्थ "कहिलेकाहीँ पनि पतन नहुने" वा "विनाशरहित" हुन्छ) र संस्कृत शब्द अष्टकम् (जसको अर्थ ठीक आठ वटा मुख्य श्लोकहरू भएको कविता हुन्छ) मिलेर बनेको छ। अत्यन्तै मधुर र लयात्मक संस्कृत भाषामा रचिएको यो स्तोत्र भगवानका दिव्य नामहरूको एउटा सुन्दर माला जस्तै छ, जसले मनमा गहिरो प्रेम, समर्पण र भक्तिको भावना जगाउँछ।

यो काव्यले मुख्य रूपमा भगवान् विष्णु र उहाँका दुई सर्वाधिक प्रसिद्ध अवतार — भगवान् कृष्ण र भगवान् रामको स्तुति गर्दछ। शङ्कराचार्यले छान्नुभएको प्रत्येक नाममा गहिरो धार्मिक अर्थ लुकेको छ वा कुनै विशेष दिव्य लीलाको सङ्केत गरिएको छ। जस्तै, सुरुका श्लोकहरूमा माता यशोदाले डोरीले कम्मरमा बाँध्नुभएका दामोदर र सीताका प्रिय स्वामी जानकीनायकको प्रशंसा गरिएको छ। मूल संरचनामा आठ श्लोकहरू रहे पनि अधिकांश परम्परागत पाठमा नवौँ श्लोक (फलश्रुति) समावेश गरिन्छ, जसले यो स्तोत्र पाठ गर्नुको आध्यात्मिक फल वर्णन गर्दछ र भक्तहरूलाई अन्ततः भगवान्‌को दिव्य कृपा प्राप्त हुने वचन दिन्छ।

आजको समयमा यस शास्त्रीय संस्कृत काव्यलाई "कौन कहते हैं भगवान आते नहीं" भन्ने लोकप्रिय हिन्दी भजनबाट छुट्याउनु आवश्यक छ। आधुनिक गीतले अच्युताष्टकम्‌को प्रसिद्ध सुरुवाती पङ्क्तिलाई सुन्दर कोरसका रूपमा प्रयोग गरे पनि गीतको मुख्य भाग हिन्दीमा रचिएको छ र मीराबाई र शबरी जस्ता परवर्ती सन्तहरूको कथामा केन्द्रित छ। प्रामाणिक अच्युताष्टकम् भने पूर्ण रूपमा संस्कृतमै छ र शास्त्रीय हिन्दू साहित्यको कालजयी कृति तथा दैनिक मन्दिर पाठको अनिवार्य अङ्गका रूपमा रहिआएको छ।